جمعه 12 خرداد 1391 05:26 ق.ظ نظرات ()

بعضی کتابها و مقالات هستند که باید بلافاصله بعد از این که از تنور درآمدند خوانده شوند. یعنی اگر بگذارید تا چند ماه بعد یا چند سال بعد سراغشان بروید می بینید که مطالبشان کاملا بیات شده و کپک زده اند. از این مدل کتابها می توان به سری کتابهای هری پاتر اشاره کرد که مردم برای خریدن چاپ اولشان تا صبح در صف می خوابیدند و ناشران ایرانی به فاصله یک روز از انتشار کتاب در خارج ترجمه فارسی آن را به بازار می فرستادند (رسم کار بر این است که یک کتاب فصل فصل می شود و بین چند مترجم تقسیم می گردد تا هر کدام در حداقل زمان یک فصل را ترجمه کنند).

اما بعضی دیگر از کتابها یا مقالات هستند که باید سالها (یا ماه ها) پس از انتشارشان سراغشان را گرفت. پیشگویی های نوسترداموس فی المثل از دسته ی اخیرند. یعنی الان باید کتاب را بخوانیم تا ببینیم که کدام یک از پیشگویی های او درست از آب درآمده اند و کدام یک غلط.

الان که دارم اینها را تایپ می کنم یک کتاب از دسته اخیر را پیش رو دارم. کتاب انتخابهای تسلیحاتی ایران جنگی (به ضم جیم) است شامل چهار مقاله کوتاه از چهار نویسنده مختلف را گردآورده است. مقالات توسط مدیر برنامه های استراتژیک منطقه ای مرکز نیکسون ،جفری کمپ، جمع آوری شده و ایشان خود نویسنده یکی از مقالات است. سال انتشار این مقالات 2001 بوده و همین قضیه است که خواندن این مقالات را پس از 13 سال جالب کرده است وجذاب. کتاب انتخابهای تسلیحاتی ایران به شرح برنامه هسته ای و موشکی ایران، پیش زمینه، علتها و راهکارهای مقابله با آن پرداخته است. لازم به ذکر نیست که در آن سال هنوز برنامه غنی سازی ایران توسط کشورهای غربی کشف نشده بود و ایران کشوری بود که در قالب ان.پی.تی در حال همکاری با آژانس بین المللی هسته ای بود.

بسیاری از پیش بینی های درون این مقالات امروز به حقیقت پیوسته اند که نشان می دهد نویسندگان آن با وجود اطلاعات اندکی که از برنامه های هسته ای ایران به بیرون درز کرده است با کلیت موضوع به خوبی آشنایی داشته اند. در این جا خلاصه ای از مقاله اول را می آورم با ذکر این نکته که توضیحات خود را درون [] می نویسم. جاهایی هم که مهمتر بوده اند بولد کرده ام.

راهکارهای هسته ای ایران

جفری کمپ

زمینه

بیشتر محافل دولتی امریکا به این نتیجه رسیده اندکه ایران تعدادی برنامه هسته ای -برخی آشکار و برخی نهان- را به پیش می برد. نگرانی از برنامه هسته ای ایران را می توان به چهار مولفه تقسیم کرد:

 

1    -    تحقیقات غیرنظامی و راکتورهای فعال، در حال ساخت یا برنامه ریزی شده.

2-    تلاشهای پنهان ایران برای راه اندازه برنامه غنی سازی اورانیوم[یعنی از آن موقع گوشی دستشان بوده].

3-  کوشش عوامل ایرانی برای خرید غیرقانونی مواد قابل شکافت و تکنولوژی های با کاربرد دو گانه(بیشتر از اروپا و شوروی سابق).

4-    برنامه توسعه موشکهای زمین به زمین.

تصمیم ایران برای تهیه و استقرار سلاح های هسته ای دارای پیامدهای وخیمی برای امنیت و ثبات خاورمیانه خواهد بود و مناطق دورتر مانند مدیترانه شرقی، قفقاز، جنوب آسیا و آسیای مرکزی را هم تحت تأثیر قرار خواهد داد. در حالت افراطی ممکن است اسرائیل یا آمریکا برای جلوگیری از دستیابی ایران دست به حمله نظامی علیه این کشور بزنند.

تمایل ایران به سلاح های هسته ای از زمان شاه آغازشد. با این حال استفاده عراق از سلاح های شیمیایی در طی جنگ و حس انزوای ایران در جامعه جهانی سبب شد تا مباحث داغی درباره فواید و قابلیتهای این گونه سلاح ها در دولت ایران درگیرد. به علاوه، آزمایش های هسته ای هند و پاکستان در سال 1998 سبب شد تا استدلال کسانی که طرفدار سلاح هسته ای بودند در ایران تقویت شود. از طرفی قابلیت هسته ای اسرائیل احساس آسیب پذیری ایران را افزایش می دهد.

تعهدات بین المللی ایران

فعالیت ایران در زمینه تولید سلاح های کشتار جمعی در چهار زمینه است: هسته ای، شیمیایی، بیولوژیکی و موشکها.

اول اینکه ایران عضو پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای (ان.پی.تی) می باشد. ایران در مجامع بین المللی معیار دوگانه آمریکا را در مواجه با سلاح های هسته ای زیر سوال می برد.

پنج قدرت هسته ای عضو ان.پی.تی نیستند اما برای جلوگیری از صادرات تکنولوژی هسته ای به کشورهایی که می خواهند آن را در مصارف نظامی بکار برند هم پیمان هستند. معیار دوگانه آمریکا در گسترش توانایی هسته ای دیگر کشورها خشم ایران را برانگیخته است. مثلا آمریکا به کره شمالی پیشنهاد داده که در عوض از بین بردن تسلیحات هسته ای خود راکتورهای سبک آبی در اختیار این کشور قرار دهد[موضوع مال همان سالها است. این قرار هیچ وقت عملی نشد] ولی از معامله مشابه با ایران امتناع می کند.

امریکا پافشاری می کند که نباید تکنولوژی هسته ای غیر نظامی به ایران داده شود و روسیه را در این زمینه تحت فشارقرار داده است. غرب معتقد است با اینکه ایران از خطوط قرمز ان.پی.تی عبور نکرده است اما برای ساخت بمب هسته ای در دراز مدت برنامه دارد.

یکی از راه های ارتقای جایگاه ایران درجهان موافقت این کشور با پروتکل های الحاقی ان.پی.تی است. تنها راه محکوم کردن ایران توسط امریکا و متحدینش این است که جزئیات بیشتری از فعالیتهای غیرمجاز ایران را افشا کنند که این امر منابع اطلاعاتی آنها را به مخاطره انداخته و کل عملیات را در معرض خطر قرار خواهد داد [یعنی سربسته می گوید که سالهاست امریکا در سطوح بالای پروژه هسته ای ایران رخنه اطلاعاتی داشته ولی از ترس اینکه رخنه خود را از دست ندهد اطلاعاتش را درباره برنامه های هسته ای ایران فاش نمی کند. کاملا آشکار است که منبع اطلاعاتی امریکا به اطلاعات کاملا سری دسترسی دارد که تنها در دسترس چند نفر معدود می باشند و لو رفتن آنها به راحتی منبع درز اطلاعات را لو خواهد داد. قابل توجه وزیر محترم اطلاعات].

در زمینه سلاح های شیمیایی، ایران قرارداد سلاح های شیمیایی را امضا کرده است. شرایط این پیمان بازرسی های بیشتر و غافلگیرانه تری را اعمال می کنند. هر کشور باید اعلامیه ای به این سازمان تسلیم کند که فعالیتهای گذشته، حال و آینده اش را در این زمینه شرح دهد و این که برای کاهش این سلاح ها چه کاری دارد انجام می دهد. بر این اساس، ایران فاش کرده است که در ماه های آخر جنگ دارای برنامه شیمیایی بوده اما اکنون هیچ سلاح شیمیایی در دست ندارد و تمام تأسیساتی را که در زمان جنگ ایجاد کرده بود نابود ساخته است. [توجه فرمودید؟]

در مورد سلاح های بیولوژیکی، ایران قرارداد سلاح های بیولوژیکی را امضا کرده و ادعا می کند که به آن پایبند است اما این قرار داد هنوز پروتکلهای کافی ندارد و آثار آن الزام آور نیست.

در مورد برنامه موشکی، ایران عضو هیچ پیمان محدود کننده ای نیست و برنامه موشکی خود را جزئی مهم از مشی سیاسی و امنیتی کشور تلقی می کند. برنامه موشکی ایران گرچه از نظر نظامی چندان سودمند نیست[منظور این است که دقت موشکهای بالستیک کم و خرج شان محدود است] ولی برای اسرائیل و یا یک همسایه کوچک، تهدیدی واقعی خواهد بود.

مسئله دیگر این است که ایران همچون سایر کشورهای در حال توسعه موشک را جانشینی برای هواپیماهای پیشرفته می داند. همه این مطالب موید آن است که متوقف ساختن برنامه موشکی ایران برای امریکا دشوار خواهد بود.[که همین طور هم بوده و در این فاصله ایران رشد زیادی کرده]. اگر چه ایران با ساخت موشک قوانین بین المللی را نقض نمی کند ولی امکان استفاده از موشک به عنوان حامل سلاح های کشتار جمعی جامعه جهانی را نگران ساخته است.[روی همین اصل در برابر پرتاب موشک ماهواره بر کره شمالی واکنشهای شدیدی صورت گرفت و حتی روسیه هم این کار کره شمالی را تأیید نکرد و در برابر پرتاب ماهواره ایران هم همین بحثها وجود داشت]

خروج از ان.پی.تی

هر کشوری حق دارد با ذکر دلایل قانع کننده بیانه ای صادر کند و سه ماه پس از آن از پیمان ان.پی.تی خارج شود. دراین بیانه باید رویدادهای فوق العاده ای که مرتبط با موضوع پیمان هستند و چگونگی اینکه چگونه منافع آن کشور را مورد تهدید قرار داده اند شرح داده شود. از این رو ایران می تواند از ان.پی.تی خارج شود[مثل هند و اسرائیل و پاکستان که اصلا عضو ان.پی.تی نبوده اند] و فعالیتهای هسته ای خود را بدون بازرسی ادامه دهد اما این امر واکنشهای شدیدی را سبب خواهد شد. برای همسایگان ایران، پذیرش یک ایران هسته ای با سلاح های آشکار ولی دولتی ملی گرا و مایل به همکاری با جهان خارج آسان تر پذیرفته می شود تا یک نیروی هسته ای در دست دولتی مبارز که با جهان سر ناسازگاری داشته باشد. این دولت دشمنی شدیدی با امریکا و اسرائیل دارد و از حزب الله و سازمانهای فلسطینی حمایت مادی و لفظی می کند [مقاله در زمان ریاست جمهوری آقای خاتمی نوشته شده که از نظر سیاست خارجی ایران آشکارا رویه ای میانه روتر نسبت به امروز داشت].

در مورد دولتهایی که در ایران سرکار هستند و توسعه سلاح های هسته ای می توان چهار سناریو تعریف کرد:

1-   ایران با دولتی میانه رو رسما از ان.پی.تی خارج می شود. در این وضعیت تلاشهای عمده ای برای بازداشتن ایران صورت خواهد گرفت اما بعید است که از زور یا تحریم های بین المللی استفاده شود.

2-   ایران با دولتی میانه رو تعهداتش را پنهانی نقض می کند. در این صورت بحران جدی روی خواهد داد و احتمال قوی مجازاتها و تحریم های بین المللی می رود.

3-   ایران با دولتی تندرو رسما از ان.پی.تی خارج می شود. در این حالت بحران بسیار جدی خواهد شد به ویژه در برابر امریکا، اسرائیل و همسایگان عرب ایران. اقدامات شدید بین المللی اجرا خواهد شد تا پیش برد برنامه هسته ای ایران به تعویق افتد حتی اگر ایران تعهداتش در برابر ان.پی.تی را نقض نکرده باشد.

4-   ایران با دولتی تندرو به صورت پنهانی توسعه سلاح هسته ای را پی می گیرد. غیرقبول ترین وضعیت این حالت است و تحریمهای سازمان ملل اجتناب ناپذیر می شود و حتی احتمال استفاده از زور وجود دارد. این حالت خطرناکترین و بی ثبات کننده ترین پیامدها را در پی خواهد داشت.

جدی گرفتن نیازهای امنیتی ایران

بررسی گام های عملی برای متقاعد ساختن ایران به این که پایبندی به ان.پی.تی به نفع این کشور است مسلتزم توجه به نیازهای امنیتی مشروع ایران است. بخشی از این نیازها عبارتند از توانایی نظامی امریکا، اسرائیل و عراق [در آن زمان هنوز صدام بر سرکار بوده است] و اعتراض نسبت به برنامه های صلح آمیز هسته ای ایران. دیدگاه ایران نسبت به تهدیدات منطقه ای فارغ از این که چه کسی رییس جمهور باشد ثابت باقی خواهد ماند.

ایران با مشکلات امنیتی جدی در منطقه روبرو است. جنگ داخلی در افغانستان [زمان طالبان] ، ترس از بی ثباتی پاکستان، جدایی کردستان عراق[پس ازجنگ اول خلیج فارس کردستان عملا به صورت خودمختار اداره می شود]، کشمکشهای ارمنستان و آذربایجان از یک طرف و گرجستان و آبخازستان از طرف دیگر و جدالهای روسیه با چچن از این زمره اند.

این منازعات نشان می دهد که منطقه دارای مسائل حل نشده با ابعاد نظامی گسترده ای است که احتمالا موجب گسترش سلاح های کشتار جمعی و موشکهای بالستیک خواهدشد.

با توجه به تجربه ایران در حملات موشکی عراق در جریان جنگ و مجهز بودن همسایه های این کشور به هواپیماهای پیشرفته تر از ایران طبیعی است که ایران خواستار توانایی های مشابه باشد. با توجه به اینکه ایران قادر به خرید هواپیماهای پیشرفته نیست موشکهای زمین به زمین می توانند توانایی بازدارندگی ایجاد کنند. از آنجا که دفاع مطمئنی در برابر موشکهای بالستیک وجود ندارد [در آن زمان] این سلاح های می توانند برای نیروهای آمریکا در منطقه و اسرائیل نوعی تهدید باشند[ فرق یک محقق با سیاستمدار اینجا معلوم می شود. طرف زده وسط خال. یعنی تا به نیازهای امنیتی ایران بهای کافی داده نشود آش همان آش و کاسه همان کاسه است]

اهمیت روسیه

روسیه نه تنها مواد لازم جهت برنامه موشکی و هسته ای در اختیار ایران قرار می دهد بلکه سلاح های متعارف چون زیردریایی و موشک نیز به ایران داده است. دو کشور دارای منافع استراتژیک مشترکی در دریای خزر هستند. البته احتمال دارد با گذشت زمان تضاد منافع بین ایران و روسیه بوجود آید مثلا در زمینه رقابت در حوزه انرژی یا انتقال نفت و گاز. از سوی دیگر تقویت موشکهای ایران می تواند تهدیدی برای امنیت روسیه محسوب شود. ظاهرا روسیه در برابر ایران سیاست خارجی مغشوشی را اجرا می کند و وزارت امور خارجه و وزارت دفاع این کشور یک زبان نیستند.

با این همه روسیه آماده پذیرش فشارهای آمریکا برای توقف کمکهای به برنامه موشکی ایران می باشد. البته ایران باحمایت یا بدون حمایت روسیه برنامه خود را ادامه خواهند داد.

استراتژی هسته ای احتمالی ایران

با توجه به احساس عدم امنیت ایران این کشور استراتژی تضمین هسته ای خود را پیگیری خواهد کرد. یعنی در پی تدارک زیرساخت ها و نیروی انسانی لازم، برای تهیه مواد مورد نیاز، به منظور تولید بمب هسته ای برخواهد آمد تا اگر رویداد فوق العاده ای را دیگری برای این کشور باقی نگذارد اقدام به تولید این بمب ها کند. [دقت کنید که می گوید ایران قصد ساختن بمب ندارد مگر اینکه دیگر چاره برایش نمانده باشد اما برای اینکه در آن زمان بتواند به سرعت به ساختن بمب هسته ای دست بزند ناچار است تا زیرساختها و نیروی انسانی لازم را فراهم کند]. چه شرایطی ممکن است ایران را به این کار ترغیب کند؟ در اینجا به بعضی موارد اشاره می کنیم:

·        ظهور مجدد عراق به عنوان یک قدرت هسته ای

·        تیره شدن رابطه ایران با امریکا و اسرائیل

·        ایجاد بحران با پاکستان

·        روی کار آمدن یک دولت ضد ایرانی در عربستان

·        بحران با آذربایجان و ترکیه بر سر مسئله اقلیتهای قومی یا انرژی

·        بحران در رابطه با روسیه

نتیجه

خروج از ان.پی.تی یا نقض آن می تواند برای ایران هزینه های قابل ملاحظه ای به همراه داشته باشد. رهبری ایران لازم است درباره خطرات چنین اقدامی به خوبی تأمل کند. محتاطانه ترین سیاست برای ایران، ادامه توسعه زیرساختها، برای کسب توانایی هسته ای است که ضمن خود داری از خطوط قرمز غرب، امیدوار باشد منطقه ثبات بیشتری پیداکند.

اگر ایران از خطوط قرمز عبور کند لازم است به دقت منافع و هزینه های ایجاد یک نیروی نظامی هسته ای را بسنجند. اگر هدف تنها کسب حیثیت و موقعیت سیاسی-نظامی باشد یک نیروی کوچک کافی خواهد بود.

مهمترین متغیر این معادله حکومتی است که در ایران بر سرکار است. اگر یک دولت میانه رو بر سر کار باشد که روابطش را با آمریکا بهبود ببخشد احتمال زیادی وجود دارد که ایران یکی از طرفهای مذاکرات امنیتی منطقه باشد.[یعنی برای ایران نقشی در امنیت منطقه در نظر گرفته خواهد شد]. دولتی تندرو احتمالا منزوی خواهد ماند و نیاز بیشتری به نیروی بازدارنده خواهد داشت.

ایجاد روابط نزدیک تر سیاسی با آمریکا فضای تنفسی برای هر دولتی که در ایران سرکار باشد فراهم خواهد کرد تا به ارزیابی دوباره منافع و انتخاب راهکار هسته ای بپردازد.

کتاب انتخاب های تسلیحاتی ایران توسط آقای  پیروز ایزدی ترجمه شده و به وسیله دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه پاسداران منتشر شده است و با گشتی کوتاه در میدان انقلاب می توانید نسخه ای از آن را ابتیاع کنید.


رضا کیانی موحد

در صورت استفاده در سایر وبلاگها و سایتها لینک مطلب در Wars and history و نام نویسنده و یا مترجم را ذکر کنید.



یک عکس رنگی از مقاومت خرمشهر (1)


هنر جنگیدن در عصر اتم- قسمت اول:اصول اساسی