پنجشنبه 19 بهمن 1391 07:11 ق.ظ نظرات ()


در طول تاریخ بارها اتفاق افتاده است که کشورها،امرا و یا پادشاهان برای افزایش حوزه نفوذ خود بر علیه یک کشور یا پادشاهی دیگر متحد شوند. بسیار اتفاق می افتاد که این اتحادها بر اساس عقاید دینی و مذهبی و بر علیه ادیان و مذاهب دیگر باشد. از جمله  معروف ترین این اتحادها می توان اتحاد کشورهای مسیحی اروپا در جنگهای صلیبی بر علیه مسلمانان را نام برد. شاید بتوان این گونه اتحادها را با تسامح اتحاد مقدس نام نهاد.

اما گاهی هم دو قدرت (یا دو کشور) که هیچ وجه تشابهی باهم ندارند تنها به خاطر منافع مادی یا سیاسی به یکدیگر دست اتحاد می داند. نمونه ای از این اتحادها را در طی تقسیم کردن لهستان بین هیتلر و استالین مطالعه کردیم. نمونه ی دیگری از این اتحادها را باز می توان در طی همان جنگهای صلیبی و کوشش مسیحیان اروپایی در نزدیک شدن به مغولها بر علیه مسلمانان دید. بد ندیدم که این گونه اتحادها را اتحاد نامقدس بنامم.


یک نمونه ی کمتر شناخته شده از این گونه اتحادهای نامقدس روابط دوستانه بین امیرتیمور گورکانی (ملقب به تیمور لنگ) و پادشاهان اروپا بر علیه دولت مسلمان عثمانی است. اگر چه تیمور به خود لقب غازی (یعنی کسی که به جنگ با کفار می رود) داده بود اما در حقیقت روابط خوبی با شاهان اروپا داشت و تقریبا تمام عملیات نظامی خود را بر علیه مسلمانان انجام داد و کمتر زمانی را صرف جنگ با کفار کرد.

زمانی که تیمور شروع به کشورگشایی کرد عثمانی یکی از بزرگترین قدرتهای مسلمان بود و فشار نیروهای نظامی عثمانی کشورهای اروپایی را به ستوه آورده بود. کاملا آشکار بود که قدرت رو به رشد تیمور به هر حال با عثمانی اصطکاک پیدا خواهد کرد و از همین روی تیمور برای ضعیف کردن عثمانی دست دوستی به سوی اروپاییان دراز کرد.

یکسال پس از بازگشت تیمور از هندوستان در سال 1399 م وی توانست حلب و دمشق را نیز فتح کند. در سال 1402 بایزید اول ،سلطان عثمانی، ناچار شد تا با تیمور در نزدیکی آنکارا مصاف دهد.

زمانی که سپاه تیمور به آنکارا رسید دو سفیر از اسپانیا در اردوی تاتار حضور داشتند. نام این دو نفر پلایو ی سوتومایوری و فرناندو ی پلازولوسی بود. انگیزه تیمور در محاصره کردن عثمانی و ممالیک مصر شبیه به اتحادی بود که یک قرن قبل بین مغولها و فرانسه بسته شد.

تیمور یکی از راهبان فرقه دومینیکن را ،با نام ژان که سراسقف سلطانیه بود، به عنوان سفیر خود به نزد چارلز ششم ،پادشاه فرانسه، فرستاد. ژان در روز 15 ژوئن 1403 به پاریس رسید و نامه ی تیمور را تسلیم پادشاه فرانسه کرد.

تیمور یک اتحاد کامل نظامی را به چارلز ششم پیشنهاد کرد و در کنار آن توسعه ی روابط تجاری بین دو کشور را هم مد نظر قرار داد. به هرحال این اتحاد به جایی نرسید چرا که چارلز قبل از مرگ تیمور تنها توانست یک هیئت دوستی به دربار تیمور بفرستد.

نامه ی تیمور به شاه فرانسه

تیمور اتحاد با اسپانیا را نیز از نظر دور نداشته بود. او به دربار هنری سوم ،پادشاه کاستیل، سفیری به نام حاج محمد الغازی فرستاد و به همراه نامه اش هدایایی برای هنری نیز ضمیمه کرد.

در جواب نامه و هدایای تیمور هنری سوم هیئتی متشکل از روی گونزالس کالویهو، آلفونسو پائز و گومز سالازاری را روانه سمرقند کرد. تیمور با روی باز سفرای شاه کاستیل را پذیرفت و نزد آنان از هنری سوم به عنوان پسر خود یاد کرد. او سفرای اسپانیا را در جایگاهی بالاتر از سفرای دربار امپراطور چین ،که در آن زمان در سمرقند بودند، جای داد تا تحقیر خود را نسبت به چینی ها نشان دهد.

سفیر اسپانیا در صحبتهایی که با سفرا و تجار چین کرد به اشتباه گزارش کرد که امپراطور چین به مذهب کاتولیک درآمده است. همین گزارش غلط سبب شد تا قرن هفدهم اروپایی ها از گسترش آیین مسیحیت در تمامی جهان خرسند باشند و زمینه ای شد برای ارسال هیئت اکتشافی بنتوی گویسی در سال 1603.

پس از مرگ تیمور در سال 1405 عملیات نظامی شاهرخ ،پسر و جانشین تیمور، سبب شد تا از فشار عثمانی بر روی کشورهای اروپایی کاسته شود. به هرحال، به دلیل بعد مسافت بین کشورهای اروپایی و آسیای مرکزی یک اتحاد واقعی بین این قدرتها بوجود نیامد و دولت گورکانی هم اندکی پس از مرگ تیمور چنان از هم فروپاشید که دیگر نتوانست در میان قدرتهای قرون وسطی قدبرافرازد. با فروپاشی امپراطوری گورکانی ایده ی اتحاد بین مسلمانان و مسیحیان به دربار عثمانی انتقال یافت. در فرصتی دیگر به آن اتحاد نامقدس نیز خواهیم پرداخت.