چهارشنبه 13 آذر 1392 06:24 ب.ظ نظرات ()

با همکاری کریستوف دابرووسکی

مترجم رضاکیانی موحد


در حالیکه این راز که اولین شکار موشکهای ضدهوایی سام در آسمان چین در روز هفتم اکتبر 1959 اتفاق افتاد بر همگان آشکار است جزئیات این حادثه همچنان در هاله ای از ابهام قرار داد.  بدین علت ارزشمند است که نوری بر وقایعی که بیش از نیم قرن پیش اتفاق افتادند تابیده شود.

در جستجوی غار اژدها

از زمانی که نیروهای کومینگ تانگ ،پس از شکست از کمونیستها در جنگهای داخلی چین، به تایوان فرارکردند توانایی رصدکردن تغییرات در خاک اصلی چین توسط سرویسهای اطلاعاتی غربی ،به ویژه آمریکا، به صورت موثری کاهش یافت. هنوز اما، به دلیل اهمیت و قدرت چین[i] و رابطه ی نزدیک آن کشور (در آن زمان) با شوروی سابق، برای غرب اهمیت داشت که با چشمان باز در تعقیب رویدادهای داخلی آن کشور باشند. با درنظر گرفتن شرایط، استفاده از هواپیماهای جاسوسی بهترین و در بعضی مواقع تنها راه برای جمع آوری اطلاعات بود. تعجب برانگیز نیست که آسمان چین بارها و بارها توسط گستره ی وسیعی از مهمانهای ناخوانده (از اسپیت فایرهای نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا تا آر.بی-57 های تایوانی ساخت آمریکا) در نوردیده شد. این آخری، بر اساس برنامه ی "دیاموند لیل" (که توسط سازمان سیا) تهیه شده بود در اختیار تایوانی ها قرارگرفته بود. در سال 1958 تعدادی از خلبانهای تایوانی پرواز با آر.بی-57 را فراگرفتند تا 3 فروند[ii] از این هواپیماها را ،که به تایوان تحویل داده شده بودند، را به پرواز درآوردند. از ابتدای سال 1959 به بعد آنها پروازهای تجسسی را در عمق خاک چین شروع کردند. از آنجایی که آنها در ارتفاع بالایی پرواز می کردند ،دست کم 20000 متر، از دسترس جنگنده ها و توپخانه ی ضدهوایی آن روز چین کمونیست به دور بودند. اما این برتری دائمی نبود و سرخها در حال یافتن پاسخی برای این چالش بودند.


یک فروند آر.بی-57 دی تایوانی به شماره سریال 33981

عمو "سام" به چین می رود

آشکار بود که تجاوز تایوانی ها قابل اغماض نیست اما چین ابزار لازم برای رویارویی با آنها را اختیار نداشت. به همین دلیل هیئت حاکمه ی چین دست کمک به سوی روسها درازکرد. روسها به سرعت پاسخ گفتند و در اواخر 1958 و اوایل 1959 تحویل موشکهای زمین به هوای سام-2 به چینی ها را آغازکردند. در مجموع 5 آتشبار سام و یک مجموعه ی آموزشی به چینی ها تحویل داده شد. به علاوه، 62 تیر موشک وی-750 و وی-750وی[iii] به علاوه ی تعدادی تجهیزات فنی نیز به آنها داده شد. سرهنگ ویکتور سلوسار (فرمانده ی مستشارهای روسی شامل سرهنگ دوم آلکساندر پیکو و سرهنگ دوم یوری گالخین) وظیفه داشت تا چینی ها را با نحوه ی کارکرد سلاح های جدید آشنا کند. آنها بلافاصله مشغول به کار شدند. بنا به گزارش روسها چینی ها اشتیاق زیادی به یادگیری داشتند و به زودی در کارشان ماهر شدند. در نتیجه، در میانه ی ماه ژوئن 1959 اولین شلیک آزمایشی در صحرای گوبی به موفقیت انجام شد. قبل از اینکه چینی ها راضی شوند که موشکها را در شرایط واقعی بکار بگیرند دو ماه تمرین مداوم دیگر صورت گرفت، اما باید درنظر داشت که آنها ناچار بودند تا با طیف وسیعی از مشکلات دست و پنجه نرم کنند.

در نهایت، در روز بیستم سپتامبر 1959 واحد موشکی ارتش خلق چین اظهار آمادگی کرد. در همان زمان تاخت و تازهای آر.بی-57 بر فراز پکن ادامه یافت. چند آتشبار در دسترس در نزدیکی پایتخت مستقر شدند تا مسیرهای پروازی هواپیماهای جاسوسی تایوان را پوشش دهند. به منظور غافلگیری بیشتر وانمود شد تا پرسنل در حال اعزام به یک مانور دیگر هستند تا پوششی برای جابجایی واحدها فراهم شود. باید توجه کرد که سامها تماما توسط چینی ها و بدون کمک روسها راه اندازی می شدند. البته چینی ها کاملا به حال خودشان واگذاشته نشده بودند و سرهنگ سلوسار به عنوان مستشار در کنار آنها باقی مانده بود. این یک انتخاب هوشمندانه بود نه تنها به خاطر اینکه وی نقش مربی چینی ها را برعهده داشت، بلکه بدین دلیل که می توانست گزارشهای دست اولی از جریان رویدادها تهیه کند. به هرحال، نمایش توسط چینی ها کارگردانی می شود و اگرچه نظرات سلوسار نقشی حیاتی داشتند اما در نهایت توصیه محسوب می شدند نه دستور.


موشک اندازهای سام-2 چینی در یک عکس تبلیغاتی. یک سایت عملیاتی موشکهایش را در آرایش دایره ای و در زمینی وسیع سازمان می دهد و اگر مانند این عکس فضای کافی وجود نداشته باشد ممکن است که شلیک یک موشک به دیگر موشک اندازها آسیب برساند.

اولین شکار

چینی ها تشنه ی این بودند که توانایی های رزمی خود را عملا ثابت کنند، اما به مدت 2 هفته هیچ اتفاقی نیافتاد. بین روزها اول تا چهارم اکتبر یک دوره ی تنش به خاطر دهمین سالگرد تأسیس چین کمونیست در پیش رو بود. چینی ها فکر می کردند که تایوانی ها در این روزها قصد دارند تا پروازهای تحریک آمیزی را انجام دهند اما هیچ مهمان ناخوانده ای از آن سوی تنگه ی فرمز سرنرسید. سپس، در صبح پنجم اکتبر یک هواپیمای تایوانی بر فراز استان فوجیان وارد حریم هوایی چین شد. رادارهای چینی مسیر آن را پی گرفتند که به سوی ناکین می رفت، به جنگنده ها آماده باش داده شد اما ارتفاع پرواز زیاد هواپیما آنها را از مقابله بازمی داشت. در همین حال هواپیمای متجاوز از رود یانگسی عبور کرد و به 500 کیلومتری پکن رسید. به نظر می رسید که این بار بخت با سام ها همراه شده اما ناگهان هواپیمای تایوانی به سوی شانگهای چرخید و هرگز وارد برد موشکهای سام نشد. نه تنها چینی ها ناامید شدند بلکه بیشتر از این سوءظن به هراس افتادند که نکند راز موشکهای سام به بیرون درزکرده باشد. به هرحال، پس از تعمق در موضوع آنها تصمیم گرفتند که حرکتی انجام ندهند و منتظر یک فرصت دیگر بمانند. رویدادهای بعدی نشان دادند که این تصمیم به جا بوده است.

دو روز بعد ،در یک رویداد مشابه، اپراتورهای رادار چینی یک هواپیمای متجاوز در ارتفاع بالا را کشف کردند. به دلیل اهمیت آشکار رویدادها مقابله با هواپیمای متجاوز هماهنگی با اعضای ستاد کل ارتش خلق چین ،درحالیکه سرهنگ سلوسار به عنوان مستشار در کنارشان بود، لازم بود. باو وجود این که ثابت شده بود که جنگنده ها نمی توانند یک آر.بی-57 را رهگیری کنند به آنها دستور داده شد تا آن را تعقیب کنند شاید که هواپیمای جاسوی به دلیل اشکالات فنی یا دلایل دیگر ارتفاع خود را کم کند. در این زمان هواپیمای متجاوز (یک فروند آر.بی-57 به شماره ی 5643 به خلبانی ستوان یینگ چین وونگ) مسیر خود را به سمت پکن ادامه داد ولی این بار از مسیر خود بازنگشت. به زودی آشکار شد که هواپیمای تایوانی به محدوده ی برد سامها خواهد رسید و به همین دلیل به رهگیرها دستور داده شد تا بازگردند و آسمان را برای موشکها خالی کنند.

آر.بی-57 در مسیری بود که به منطقه ی گردان دوم موشکی تحت فرمان "یوئه ژنهوا" وارد می شد. هنگامی که فاصله به زیر 200 کیلومتر رسید دستور انهدام هواپیمای متجاوز صادرشد. رادارهای گردان دوم هدف را از فاصله ی 115 کیلومتری در اختیار گرفتند و هنگامی که هدف به فاصله ی 41 کیلومتری رسید یوئه ژنهوا فرمان شلیک 3 تیر موشک را صادرکرد. اولین موشک در ساعت 12:04 بعد از ظهر شلیک شد. در حدود 40 ثانیه بعد هدف به فاصله ی 30 کیلومتری موشک اندازها رسیده بود. شکی وجود نداشت که هدف مورد اصابت قرارگرفته چرا که به سرعت از ارتفاع آن کاسته شد. هنگامی که ارتفاع هواپیمای تایوانی به زیر 5000 متر رسید از صفحه ی رادار محو شد و چینی ها به این نتیجه رسیدند که سقوط کرده است. سقوط هواپیمای متجاوز به مقامات بالاتر اعلام شد و به زودی آنها به همراه سرهنگ سولسار با یک هلیکوپتر خود را به منطقه رساندند. باقیمانده ی هواپیمای ساقط شده به سرعت در شعاع 5-6 کیلومتری کشف شد. با وجود اینکه هواپیما از وسط به دو نیم شده بود امکان داشت که با دقت نوع آن را تشخیص داد. بیش از 2471 سوراخ در اثر ترکشها در بدنه ی آر.بی-57 دیده می شود. متاسفانه این رویداد برای خلبان تایوانی کشنده بود.

رازی که به خوبی حفظ شد

ستوان وونگ باید هنگامی که مورد اصابت قرارگرفته کشته شده باشد چرا که پیامی درباره ی بلایی که بر سرش آمد[iv] ارسال نکرد. به همین دلیل تایوانی ها چیزی درباره ی اتفاقی که برای هواپیمایشان روی داده بود نمی دانستند. هیچ خبری از چین درباره ی به پایین کشیدن یک هواپیما به خارج درز نکرده بود و انتظار می رفت که اگر چنین اتفاقی روی دهد سرخها از آن برای مقاصد تبلیغاتی استفاده کنند. به علاوه، تایوانی ها نیازی نمی دیدند که در وحله ی اول به شکار شدن هواپیمایشان فکر کرده باشند. فرض بر این گذاشته بود که آر.بی-57 در اثر یک اختلال در خاک اصلی چین سقوط کرده است. تنها یک اطلاعیه ی رسمی توسط دولت تایوان در این باره صادر شد. این همان چیزی بود که کمونیستها منتظر آن بودند. در پاسخ، آنها نیز یک بیانه رسمی صادرکردند که اظهار می داشت هواپیمای تایوانی سقوط کرده است و برای طرف دیگر آشکار کردند که با حقایق فاصله دارند. نکته ی اصلی که فاش نشد این بود که این هواپیمای تایوانی در حقیقت ساقط شده است. با تکیه بر این رازداری توانایی های واقعی سام ها برای غرب ،تا زمانی که گری پاورز به روشی که علاقه ای به تجربه ی آن نداشت با آنها برخورد کرد، ناشناخته ماند.

ادامه دارد


اولین شکار سام؛قسمت دوم

اولین شکار سام؛قسمت سوم



[i] - در این نوشتار هرجا که از "چین" نام می بریم منظورمان جمهوری خلق چین و هرجا که از "تایوان" نام می بریم منظور جمهوری چین است.

[ii] - بعضی منابع تعداد این هواپیماها را 2 فروند ذکر کرده اند.

[iii] - در آن زمان موشکهای سام-1 و سام-2 در شوروی سابق عملیاتی شده بودند اما تنها برای دفاع از مناطق مهمی چون مسکو، لنینگراد و چند نقطه ی دیگر بکار می رفتند. به علاوه، روسها خودشان در مقابله با پروازهای جاسوسی هواپیماهای غربی در ارتفاع بالا مشکل داشتند. این که در آن شرایط 5 آتشبار سام به چینی ها تحویل داده شد آشکارا نشان دهنده ی اهمیت اوضاع چین برای روسها می باشد.

[iv] - قرار بود که خلبانها در طی پرواز سکوت رادیویی خود را حفظ کنند هرچند که فاجعه ای اینچنین دلیل کافی برای شکستن سکوت رادیویی بود.

.