جنگها و تاریخ

آرشیو موضوعی

آرشیو

لینکستان

جنگ مدیا

← آمار وب سایت

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :


Think,Befor We Act

/ساعتی در خود نگر تا كیستی/ از كجائی وز چه جائی چیستی/ در جهان بهر چه عمری زیستی/ جمع هستی را بزن بر نیستی

ابوریحان بیرونی و احکام نجوم


علم احکام نجوم شاخه ای از علوم قدیمی است که به پیشگویی حوادث آینده از طریق مطالعه در ستارگان و سیارات می پردازد. هرچند که امروزه این چنین علوم غریبه ای را زیرشاخه ای از خرافات و طالع می بینی می دانیم اما در گذشته ای نه چندان دور علم مهمی بوده که بسیاری از پادشاهان، فرماندهان و اشراف برای تصمیم گیری از مشاوره با کسانی که در این علم خبره بودند چاره ای نداشتند.
احکام نجوم را می توان تا حدود زیادی با کیمیا مقایسه کرد: هر دو علم امروزه خرافی محسوب می شوند و شبه علم و هر دو علم به رابطه ی غیرمادی بین مواد می پرداختند و کسانی که در یکی از آنها تبحر داشتند عموما در دیگری هم خبره بودند. از طرف دیگر امروزه هر دو علم از تک و تا افتاده اند و تنها معدودی از افراد هستند که به صورت سینه به سینه این علوم را از پدرانشان فراگرفته اند و به صورت اسرار خانوادگی به فرزندانشان آموزش می دهند.
به هر حال خوب است که نظریات ابوریحان بیرونی را درباره ی احکام نجوم از کتاب تحدید النهایة بخوانید با این توضیح که بیرونی کتاب بزرگ التفهیم را درباره ی علم احکام نجوم نوشته است.(منظور از صناعت تنجیم یا صناعت احکام در متن زیر همان احکام نجوم است. این علم را امروزه بیشتر با نام طالع بینی می شناسیم در حالیکه احکام نجوم تنها یکی از روشهای طالع بینی در گذشته بوده است.)

رساله ای عجیب درباره ی تجهیزات رصدی


فرض کنید که در یک طرف رودخانه ای ایستاده اید و قصد دارید تا فاصله ی خانه را که آن طرف رودخانه قرار دارد از خود به دست آورید. ساده ترین راه این است که از یک دوربین دارای فاصله یاب لیزری استفاده کنید تا فاصله ی دقیق خود را از خانه ی مورد نظر به دست آورید. اما اگر فاصله یاب لیزری نداشتید باید از روشهایی که مهندسین عمران و معماری استفاده می کنند استفاده کنید. یعنی باید با تعیین چند نقطه ی مرجع  در این طرف رودخانه که فاصله ی آنها از هم معلوم هستند و استفاده از دوربینهای زاویه یاب و استفاده از یک سری روابط هندسی و مثلثاتی فاصله ی خود را تا خانه ی مورد نظر حساب کنید. حالا سوال دوم این است که اصلا چرا باید این فاصله را بدانیم؟.... دوستانی که با جنگ آَشنا هستند به خوبی می دانند که در بسیاری از موارد لازم است که فاصله تا یک نقطه را بدانیم بدون اینکه امکان دسترسی به آن نقطه را داشته باشیم. مثلا یک دیده بان می خواهد فاصله ی محل تجمع دشمن را گرا بدهد. لازم است که اول مختصات دقیق خود را گزارش بدهد و بعد فاصله ی مورد نظر را به دست آورده و به مختصات خود اضافه کند تا مختصات هدف به دست آید. واضح است که دشمن اجازه ی اندازه گیری مستقیم را به دیده بان نخواهد داد. یا در موارد دیگر افسر هدایت آتش توپخانه ی یک کشتی باید بدون نزدیک شدن به ساحل بتواند فاصله ی کشتی خود تا مواضع دشمن تا خشکی را محاسبه کند تا بتواند آتشی موثر بر علیه دشمن بریزد. ذکر این گونه مسائل را می توان تا ساعتها ادامه داد و مثالهای مختلفی از این گونه موارد زد. نکته ی اصلی این است که برای تخمین فاصله یا باید از روشها تخمینی و تقریبی استفاده کنیم و یا با اندازه گیری زوایا با دوربینهای دقیق مهندسی به یک فاصله ی دقیقتر برسیم.
اما نکته ی تاریخی قضیه در این است که این گونه مسائل نه تنها ما بلکه اجداد ما را هم درگیر خود کرده بودند. در بسیاری از موارد کسانی که به شغلهایی چون معماری، مساحی، هدایت کشتی، هدایت آتش منجنیق، رصد ستارگان و سیارات و ... می پرداختند باید از همین روشهای غیرمستقیم مثلثاتی برای به دست آوردن فاصله ها استفاده می کردند. نکته ی جالب این است که روشهای ریاضی که آنها به کار می بردند مشابه روشهایی است که امروزه ما به کار می بریم. فقط در طی این دوران دستگاه های زاویه یاب پیشرفت کرده اند و البته اساسی ترین پیشرفت آنها مجهز کردنشان به دوربین (تلسکوپ) بوده است. پیشنیان ما با ساخت دستگاه های اندازه گیری گاه ساده و گاه پیچیده سعی می کردند زوایه های مناسب برای اندازه گیری فواصل را به دست بیاورند. این دستگاه ها اشکال و اندازه های مختلف و گوناگونی داشته اند که معروف ترین آنها اصطرلاب است.
دستگاه رصدی ذات الحلق
الان که در حال خواندن این سطور هستید این حقیر در حال تصحیح یک نسخه ی خطی متعلق به عبدالرحمن خازنی هستم که در توضیح روش ساخت این چنین دستگاه ها و نحوه ی کاربرد آنها است. خازنی اندازه گیریهایی که از سیارات و ستارگان به دست آورد در زیج سنجری گرد آوری کرده است. برای دوستانی که شاید خیلی با تاریخ علم آشنا نباشند توضیح می دهم که خازنی هم دوره ی خیام بوده و از جمله کسانی بوده که به همراه خیام تقویم جلالی را استخراج کرده بودند. برای اینکه حس بهتری نسبت به کاری که اکنون مشغول آن هستم به دست بیاورید یک صفحه از این رساله را تقدیم می کنم.

درباره وب سایت

Wars & History
رضا کیانی موحد - محمدحسین پاز
مدیر وب سایت :

آخرین پست ها

جستجو

نویسندگان